Dotacja, pożyczka, gwarancja: formy wsparcia dla firm

Dotacja to pieniądze, które po prawidłowym rozliczeniu projektu zostają w firmie. Pożyczkę trzeba zwrócić, a warunki spłaty określa jej regulamin. Gwarancja nie jest pieniędzmi w ogóle: zabezpiecza kredyt, który bierzesz w banku. Od formy zależy, kiedy dostajesz środki, ile wkładu własnego wnosisz i co musisz oddać.

Jakie formy wsparcia spotkasz w naborach?

Unijne rozporządzenie ogólne 2021/1060 mówi, że państwa członkowskie udzielają wsparcia z funduszy w formie dotacji, instrumentów finansowych albo nagród, a także ich kombinacji (art. 52). W codziennym języku ogłoszeń o naborach pojawiają się cztery podstawowe nazwy:

• dotacja, czyli wsparcie bezzwrotne, rozliczane z kosztów albo ryczałtowo;
• pożyczka, czyli środki do spłaty na warunkach z regulaminu;
• poręczenie lub gwarancja, które zabezpieczają kredyt lub pożyczkę;
• premia lub dopłata, które pokrywają część kredytu albo odsetek.

Zdarzają się też bony, nagrody i refundacje wydatków. W widoku „Dofinansowania” w Radarze pole „Forma” ma właśnie takie wartości: dotacja, pożyczka, poręczenie lub gwarancja, kredyt z dopłatą, ulga, nagroda lub stypendium, bon i refundacja.

Jak działa dotacja?

Rozporządzenie 2021/1060 wymienia, na jakich zasadach dotację można rozliczać (art. 53 ust. 1):

• refundacja kosztów kwalifikowalnych, które firma faktycznie poniosła i zapłaciła;
• stawki jednostkowe, czyli stała kwota za jednostkę, np. za godzinę szkolenia;
• kwoty ryczałtowe, czyli jedna kwota za wykonany zakres;
• stawki ryczałtowe, czyli procent wybranej kategorii kosztów;
• finansowanie niepowiązane z kosztami, rozliczane po spełnieniu warunków albo osiągnięciu rezultatów.

Jeśli łączny koszt projektu nie przekracza 200 000 EUR, wkład z EFRR, EFS+ i FST ma przyjmować formę stawek jednostkowych, kwot ryczałtowych lub stawek ryczałtowych. Wyjątkiem są projekty, w których wsparcie jest pomocą państwa (art. 53 ust. 2), więc w takich projektach dotację nadal można rozliczać refundacją kosztów.

O tym, kiedy pieniądze trafiają na konto, decyduje umowa i regulamin naboru. Przy refundacji najpierw płacisz sam, a instytucja zwraca koszty po wniosku o płatność. Przy systemie zaliczkowym część środków dostajesz z góry i rozliczasz później. Sprawdź to w regulaminie, zanim policzysz płynność.

Wkład własny to według wytycznych o kwalifikowalności różnica między wydatkami kwalifikowalnymi a kwotą dofinansowania. Przykład: koszty kwalifikowalne 200 000 zł, dofinansowanie 60%. Dotacja wynosi 120 000 zł, a 80 000 zł wnosisz sam. Do tego dochodzą wydatki niekwalifikowalne, które też płacisz sam.

Istnieje też dotacja warunkowa, która podlega pełnemu lub częściowemu zwrotowi według warunków wsparcia (art. 57). Czy dotacja jest warunkowa, sprawdź w opisie formy w ogłoszeniu o naborze.

Czym jest pożyczka z funduszy?

Pożyczki i gwarancje to instrumenty finansowe. Wsparcie z nich trafia na inwestycje w rzeczowe aktywa trwałe i wartości niematerialne, a także na kapitał obrotowy, które są wykonalne finansowo, ale nie dostają wystarczającego finansowania ze źródeł rynkowych (art. 58 ust. 2). Instrument wdraża wybrany podmiot wdrażający, a nie sama instytucja z programu (art. 59).

Pożyczkę spłacasz, a jej koszt zależy od programu. Przykład z ustawy o rynku pracy: pożyczka na podjęcie działalności z Funduszu Pracy ma stałe oprocentowanie 0,25% rocznie i okres spłaty do 7 lat (art. 174). Parametry konkretnej pożyczki podaje zawsze jej regulamin.

Czym różni się gwarancja od pożyczki?

Gwarancja albo poręczenie nie daje gotówki. Zabezpiecza kredyt, który firma zaciąga w banku, i zastępuje część zabezpieczeń, których bank by wymagał. Gwarancja de minimis Banku Gospodarstwa Krajowego zabezpiecza kredyt obrotowy lub inwestycyjny dla firm z sektora MŚP. BGK podkreśla, że nie jest to dotacja ani przelew środków. Wniosek składasz w banku kredytującym razem z wnioskiem o kredyt, a decyzję o kredycie podejmuje bank. Szczegóły tej oferty opisujemy we wpisie o pożyczkach i gwarancjach BGK.

Do tej grupy należy też kredyt z dopłatą i premia, która spłaca część kredytu. Przykład: premia termomodernizacyjna BGK nie jest wypłacana do ręki, tylko pomniejsza kredyt zaciągnięty na inwestycję.

Czego nie wolno łączyć?

Wytyczne o kwalifikowalności na lata 2021-2027 (wersja obowiązująca od 25 maja 2026 r.) opisują podwójne finansowanie. Niedozwolone jest m.in.:

• rozliczenie tego samego wydatku więcej niż raz ze środków UE, w jakiejkolwiek formie;
• objęcie kosztów kwalifikowalnych jednocześnie pożyczką i gwarancją;
• otrzymanie na wydatki projektu dotacji z kilku źródeł w łącznej wysokości wyższej niż 100% wydatków kwalifikowalnych.

Jeśli regulamin dopuszcza łączenie wsparcia, wartość wszystkich form razem nie może przekroczyć kwoty danej pozycji wydatków (art. 58 ust. 7 rozporządzenia 2021/1060). Środki z instrumentu finansowego nie mogą też prefinansować dotacji. Odsetki od kredytu zaciągniętego na prefinansowanie dotacji są kosztem niekwalifikowalnym.

Pomoc publiczna i de minimis

Dotacja, gwarancja albo tania pożyczka mogą być pomocą publiczną. Najczęściej dla małych firm spotkasz pomoc de minimis. Jedno przedsiębiorstwo może otrzymać jej do 300 000 EUR w ciągu trzech lat (rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2831). Do limitu wlicza się pomoc z różnych źródeł, więc zachowuj zaświadczenia. Zasady liczenia opisujemy we wpisie o limicie pomocy de minimis.

Jak wybrać formę wsparcia?

1. Sprawdź, czy potrzebujesz pieniędzy na projekt, czy zabezpieczenia kredytu.
2. Policz wkład własny i zdolność do prefinansowania, gdy jest refundacja.
3. Ustal, czy jesteś MŚP, bo wiele form ma ten wymóg. Zasady opisujemy we wpisie o statusie MŚP.
4. Przeczytaj regulamin naboru, w tym kryteria i załączniki. Pomoże Ci wpis o czytaniu regulaminu naboru.
5. Sprawdź limit de minimis i inne wsparcie na te same koszty.

Najczęstsze pytania

Czy gwarancja to dotacja?

Nie. Gwarancja zabezpiecza spłatę kredytu i nie jest przelewem środków do firmy. Może być pomocą de minimis, więc wlicza się do limitu tej pomocy.

Czy pożyczkę z funduszy trzeba zwrócić w całości?

Tak, pożyczkę spłaca się według harmonogramu. Ewentualne zasady umorzenia są zapisane w regulaminie danej pożyczki. Dotacja warunkowa bywa zwracana w całości albo w części.

Czy mogę mieć dotację i pożyczkę na ten sam projekt?

Możesz, jeśli regulamin tego nie wyklucza. Łączna wartość form wsparcia nie może przekroczyć kosztów danej pozycji, a ta sama część kosztów nie może być objęta jednocześnie pożyczką i gwarancją.

Gdzie sprawdzić, jaka forma jest w naborze?

W ogłoszeniu o naborze i regulaminie wyboru projektów. Zawierają one m.in. poziom dofinansowania, system składania wniosków i informację o środkach odwoławczych (art. 50 i 51 ustawy z 28 kwietnia 2022 r.).