Zabezpieczenie należytego wykonania umowy: wysokość i formy

Zabezpieczenie należytego wykonania umowy to kwota albo gwarancja, którą wnosisz zamawiającemu przed podpisaniem umowy, żeby mógł z niej pokryć roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy (art. 449 ust. 2 i 3 Pzp). Zasadniczo wynosi do 5% ceny całkowitej z oferty, a w uzasadnionych przypadkach do 10%. Zamawiający oddaje je w ciągu 30 dni od należytego wykonania zamówienia, z wyjątkiem części zostawionej na rękojmię lub gwarancję.

Czy zabezpieczenie jest obowiązkowe?

Nie w każdym postępowaniu. Zamawiający sam decyduje, czy je przewiduje. Jeśli tak, musi podać informacje o nim w SWZ (art. 134 ust. 2 pkt 5 w przetargu nieograniczonym, art. 281 ust. 2 pkt 19 w trybie podstawowym). Zabezpieczenie wnosi się przed zawarciem umowy, chyba że zamawiający określi w dokumentach zamówienia inny termin (art. 449 ust. 3).

Szukaj go w trzech miejscach: w ogłoszeniu, w SWZ i we wzorze umowy. Zdarza się, że te dokumenty różnią się w szczegółach, np. w terminie ważności gwarancji. Wtedy zadaj pytanie do SWZ. Pytania i ich terminy opisuje wpis o pytaniach do SWZ.

Ile wynosi zabezpieczenie?

Wysokość liczy się procentowo od ceny całkowitej podanej w ofercie albo od maksymalnej wartości nominalnej zobowiązania zamawiającego, jeśli w ofercie podałeś ceny jednostkowe (art. 452 ust. 1).

• Do 5%. To zasada (art. 452 ust. 2).
• Do 10%. Zamawiający może ustalić wyższą kwotę, jeśli uzasadnia to przedmiot zamówienia albo ryzyko związane z realizacją i opisał to w SWZ lub innych dokumentach zamówienia (art. 452 ust. 3).

Procent liczysz od ceny z oferty, więc im niższa cena, tym niższe zabezpieczenie. Sprawdź w SWZ, od jakiej kwoty zamawiający go liczy, np. od ceny brutto.

Przykład: cena całkowita z oferty to 400 000 zł, zabezpieczenie 5%. Wnosisz 20 000 zł. Gdyby zamawiający uzasadnił 10%, byłoby to 40 000 zł. Część zabezpieczenia jest zamrożona także po zakończeniu prac, bo zamawiający może zostawić do 30% na rękojmię. W przykładzie to 6 000 zł przy zabezpieczeniu 20 000 zł. Takie zamrożenie warto wliczyć w koszt finansowania.

W jakiej formie wnieść zabezpieczenie?

Wybór formy należy do wykonawcy. Art. 450 ust. 1 Pzp dopuszcza jedną lub kilka form:

1. pieniądz;
2. poręczenie bankowe albo poręczenie spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej;
3. gwarancja bankowa;
4. gwarancja ubezpieczeniowa;
5. poręczenie udzielane przez podmioty z art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Za zgodą zamawiającego możesz użyć także weksla z poręczeniem wekslowym banku lub SKOK, zastawu na papierach wartościowych Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, a także zastawu rejestrowego (art. 450 ust. 2). Jeżeli wniosłeś wadium w pieniądzu, możesz zgodzić się na zaliczenie jego kwoty na poczet zabezpieczenia (art. 450 ust. 4). To najprostszy sposób, żeby nie wiązać kapitału dwa razy.

Zabezpieczenie w pieniądzu wpłacasz przelewem na rachunek wskazany przez zamawiającego (art. 450 ust. 3). Zamawiający przechowuje je na oprocentowanym rachunku i zwraca z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku, pomniejszonymi o koszty prowadzenia rachunku i prowizję za przelew (art. 450 ust. 5).

Przy gwarancji i poręczeniu sprawdź w SWZ, co ma zawierać dokument: kto jest beneficjentem, na jaki okres i na jakie roszczenia jest wystawiony, czy ma być bezwarunkowy i płatny na pierwsze żądanie, jeśli SWZ tego wymaga. Wymagania zamawiającego są wiążące, a błąd w dokumencie może zablokować podpisanie umowy.

Czy można zmienić formę zabezpieczenia w trakcie umowy?

Tak. W trakcie realizacji umowy możesz zmienić formę na jedną lub kilka z form z art. 450 ust. 1, a za zgodą zamawiającego także na formy z art. 450 ust. 2 (art. 451 ust. 1 i 2). Zmiana musi zachować ciągłość zabezpieczenia i nie może zmniejszyć jego wysokości (art. 451 ust. 3). Przykład: po odbiorze robót wymieniasz kosztowną gwarancję bankową na gotówkę. Zabezpieczenia nie może zabraknąć choćby na jeden dzień.

Potrącenia z należności: kiedy i ile?

Przy dłuższych umowach zamawiający może rozłożyć wniesienie zabezpieczenia w czasie. Jeśli okres realizacji zamówienia jest dłuższy niż rok, za zgodą zamawiającego zabezpieczenie może być tworzone przez potrącenia z należności za częściowo wykonane dostawy, usługi lub roboty (art. 452 ust. 4). Wtedy obowiązują dwa limity:

• w dniu zawarcia umowy wnosisz co najmniej 30% kwoty zabezpieczenia (art. 452 ust. 5);
• pełną wysokość trzeba wnieść najpóźniej do połowy okresu, na który zawarto umowę (art. 452 ust. 7).

Zamawiający wpłaca potrącone kwoty na rachunek bankowy w dniu zapłaty faktury (art. 452 ust. 6). Tę opcję trzeba uzgodnić z zamawiającym, a nie wybierasz jej sam.

Zabezpieczenie na bardzo długi okres

Jeśli zabezpieczenie ma obowiązywać dłużej niż 5 lat, zabezpieczenie w pieniądzu wnosisz na cały ten okres. Zabezpieczenie w innej formie wnosisz na okres nie krótszy niż 5 lat, ze zobowiązaniem do przedłużenia albo wniesienia nowego na kolejne okresy (art. 452 ust. 8). Jeżeli nie przedłużysz albo nie wniesiesz nowego najpóźniej na 30 dni przed upływem ważności, zamawiający zamienia zabezpieczenie na pieniężne, wypłacając kwotę z dotychczasowego (art. 452 ust. 9).

Kiedy zamawiający zwraca zabezpieczenie?

• Co do zasady w ciągu 30 dni od wykonania zamówienia i uznania go przez zamawiającego za należycie wykonane (art. 453 ust. 1).
• Do 30% zabezpieczenia zamawiający może zostawić na roszczenia z tytułu rękojmi za wady lub gwarancji (art. 453 ust. 2). Tę kwotę oddaje najpóźniej w 15. dniu po upływie okresu rękojmi lub gwarancji (art. 453 ust. 3).
• Częściowy zwrot po wykonaniu części zamówienia jest możliwy tylko wtedy, gdy przewidziano to w dokumentach zamówienia (art. 453 ust. 4).

W przykładzie z 400 000 zł zabezpieczenie 20 000 zł. Po odbiorze końcowym zamawiający zwraca 14 000 zł w ciągu 30 dni, a 6 000 zł po upływie rękojmi.

Konsorcjum i zabezpieczenie

Wykonawcy wspólnie ubiegający się o zamówienie ponoszą solidarną odpowiedzialność za wykonanie umowy i wniesienie zabezpieczenia (art. 445 ust. 1). Zamawiający może więc żądać całości od każdego członka. W umowie konsorcjum ustalcie, kto je wnosi i jak dzielicie koszt. Zasady opisuje wpis o konsorcjum w przetargu.

Co grozi, jeśli nie wniesiesz zabezpieczenia?

Zamawiający zatrzymuje wadium, jeśli wykonawca, którego ofertę wybrano, nie wniósł wymaganego zabezpieczenia (art. 98 ust. 6 pkt 2 lit. b). Może też ponownie zbadać oferty pozostałych wykonawców i wybrać inną albo unieważnić postępowanie (art. 263). Niewniesienie zabezpieczenia jest też samodzielną przesłanką unieważnienia postępowania (art. 255 pkt 7). Zanim podpiszesz umowę, sprawdź w banku lub u ubezpieczyciela, ile trwa wystawienie gwarancji. Dokument musi być gotowy na dzień podpisu, który zależy od terminów z wpisu o wyborze oferty i zawarciu umowy.

Jak wliczyć zabezpieczenie w cenę?

Zabezpieczenie nie jest kosztem w całości, ale kosztem finansowania. Zlicz:

• opłatę lub prowizję za gwarancję albo poręczenie za cały okres ważności, także za okres rękojmi;
• koszt zamrożenia gotówki, jeśli wnosisz pieniądz;
• ryzyko, że część zostanie na rękojmię do końca okresu gwarancji.

Jak łączyć takie pozycje w cenie, opisujemy we wpisie jak policzyć cenę oferty. Wzór umowy i SWZ znajdziesz w Radarze Przetargów w dokumentach zamawiającego na karcie przetargu (pakiet Start i wyższe), gdy zamawiający udostępnia je na platformie e-Zamówienia lub w Bazie Konkurencyjności. Szerzej o przepisach umownych piszemy w poradniku umowa w przetargu.

Najczęstsze pytania

Ile może wynosić zabezpieczenie należytego wykonania umowy?

Do 5% ceny całkowitej z oferty albo maksymalnej wartości nominalnej zobowiązania zamawiającego (art. 452 ust. 2 Pzp). Do 10% tylko wtedy, gdy uzasadnia to przedmiot zamówienia albo ryzyko realizacji i zamawiający opisał to w SWZ (art. 452 ust. 3).

Czy wadium można zaliczyć na poczet zabezpieczenia?

Tak, jeśli wniosłeś wadium w pieniądzu i wyrazisz zgodę na zaliczenie (art. 450 ust. 4 Pzp). Wadium w innej formie, np. w gwarancji, takiej możliwości nie daje. Wtedy wnosisz zabezpieczenie osobno.

Kiedy odzyskam zabezpieczenie?

W ciągu 30 dni od wykonania zamówienia i uznania go za należycie wykonane (art. 453 ust. 1 Pzp). Do 30% zabezpieczenia zamawiający może zostawić na rękojmię lub gwarancję i zwraca tę kwotę najpóźniej w 15. dniu po upływie okresu rękojmi lub gwarancji.

Czy mogę wybrać formę zabezpieczenia?

Tak, spośród form z art. 450 ust. 1 Pzp: pieniądz, poręczenie bankowe lub SKOK, gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa, poręczenie podmiotów z ustawy o PARP. Inne formy, np. weksel z poręczeniem, tylko za zgodą zamawiającego (art. 450 ust. 2).