Dotacje na OZE i efektywność energetyczną dla firm

Firma może dostać wsparcie na instalacje OZE i poprawę efektywności energetycznej z czterech źródeł: z programów regionalnych funduszy europejskich, z krajowego programu FEnIKS przez NFOŚiGW, z krajowych programów NFOŚiGW, takich jak Energia Plus, oraz z funduszy wojewódzkich ochrony środowiska. Kto może wnioskować, zależy od wielkości firmy: w jednym z naborów FEnIKS dla przedsiębiorstw mogły startować duże i średnie, a mikro i małe firmy mają zwykle więcej szans w programach regionalnych i w pożyczkach.

Skąd może pochodzić dofinansowanie?

FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027). Nabory dla firm prowadzi m.in. NFOŚiGW. W naborze „Poprawa efektywności energetycznej (wraz z instalacją OZE) w dużych i średnich przedsiębiorstwach” wnioskodawcami były duże firmy (poza dostawcami usług energetycznych dla innych firm) i średnie przedsiębiorstwa, a mikro i małe nie były wymienione. Objęto nim modernizację energetyczną budynków zakładowych, wyższą efektywność procesów wytwórczych, systemów obiegu mediów, odzysk ciepła i oświetlenie. Instalacje OZE z magazynami energii były elementem dodatkowym. Nabór był konkurencyjny, a zakres działań musiał wynikać z audytów energetycznych.

Programy regionalne. Każde województwo ma własny program na lata 2021-2027. Rozporządzenie Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z 11 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2607) reguluje pomoc dla przedsiębiorców w tych programach: inwestycyjną na środki poprawiające efektywność energetyczną, na projekty w budynkach oraz na badania środowiska. Czy i kiedy dany region ogłasza nabór dla firm, sprawdzisz na stronie programu swojego województwa.

Krajowe programy NFOŚiGW. Energia Plus to program priorytetowy NFOŚiGW dla przedsiębiorców, w którym główną formą są pożyczki preferencyjne, a dotacje obejmują tylko wąski zakres. Nabory ogłasza się osobno, dlatego przed planami sprawdź na stronie NFOŚiGW, czy któryś trwa.

Fundusze wojewódzkie. Każde województwo ma własny wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Sprawdź jego ofertę dla przedsiębiorców, bo warunki ustala każdy z nich osobno.

W województwie lubelskim pożyczki z funduszy UE na efektywność energetyczną dla mikro i małych firm obsługuje BGK (według prezentacji BGK z maja 2026 r.), a warunkiem jest audyt. Inne regiony mogą mieć własne instrumenty. O pożyczkach BGK piszemy w osobnym wpisie: pożyczki i gwarancje BGK dla małych firm.

Na co zwykle można dostać pieniądze?

Zakres zależy od naboru, ale najczęściej obejmuje:

• modernizację energetyczną budynków firmowych, np. ocieplenie, wymianę okien, modernizację systemów grzewczych;
• poprawę efektywności procesów produkcyjnych i linii technologicznych;
• odzysk ciepła z procesów przemysłowych i modernizację oświetlenia;
• instalacje OZE, np. fotowoltaikę, pompy ciepła, a w niektórych naborach magazyny energii.

Nie każdy nabór finansuje wszystko z tej listy. Najpierw ustal, czy dana instalacja jest typem projektu w regulaminie. W FEnIKS wyłączono indywidualne kotły na paliwa kopalne. Rozporządzenie 2021/1058 (art. 7 ust. 1) co do zasady wyłącza ze wsparcia z EFRR inwestycje w paliwa kopalne, z wyjątkami opisanymi w przepisie.

Co przygotować przed wnioskiem?

1. Audyt energetyczny. W cytowanym naborze FEnIKS zakres prac musiał wynikać z audytów, a pożyczka BGK też wymaga audytu. Zamów go przed terminem naboru. W tym naborze wymagano też minimalnych oszczędności energii pierwotnej.
2. Status MŚP. Od wielkości firmy zależy, do którego naboru wolno Ci się zgłosić. Jak ją policzyć, opisuje poradnik o statusie MŚP.
3. Kody PKD. Nabory mogą wyłączać sektory albo wymagać zgodności kodu z projektem (kody PKD a dofinansowanie).
4. Pomoc publiczna i de minimis. Dofinansowanie dla firm bywa pomocą publiczną z własnymi limitami. Sprawdź w regulaminie, jaką podstawę przyjęto.
5. Termin rozpoczęcia prac. Projektu fizycznie ukończonego albo w pełni wdrożonego przed złożeniem wniosku nie można dofinansować (Wytyczne kwalifikowalności 2021-2027, podrozdział 2.1 pkt 4). Wydatki poniesione przed umową mogą być kwalifikowalne tylko, jeśli spełniają warunki wytycznych i umowy. Instytucja może to ograniczyć w regulaminie. Nie podpisuj więc umowy z wykonawcą przed przeczytaniem tego zapisu.

Czy dotacja zmienia sposób wyboru wykonawcy?

Tak. Jeśli otrzymasz dofinansowanie z funduszy UE, wykonawcę instalacji wybierasz według zasad projektu. Powyżej 80 000 zł netto stosuje się zasadę konkurencyjności, a firmy, które są zamawiającymi w rozumieniu Pzp, najpierw sprawdzają obowiązek stosowania ustawy. O tym piszemy w poradniku Zasada konkurencyjności. Jeśli sam montujesz instalacje, zapytania takich klientów trafiają do Bazy Konkurencyjności, a samorządy kupują instalacje także w przetargach (fotowoltaika i pompy ciepła w przetargach).

Jak pomaga Radar Przetargów?

Sekcja „Dofinansowania” w Radarze zbiera nabory z Portalu Funduszy Europejskich, także programy regionalne i FEnIKS, oraz z portalu Komisji Europejskiej, lokalnych grup działania i BGK. Na liście wybierzesz filtry „Źródło”, „Forma” (dotacja, pożyczka), „Kto może składać” i „Województwo”, a w karcie naboru zobaczysz terminy, dokumenty i przycisk „Otwórz ogłoszenie naboru”. Pakiety Plus i Pro dopasowują nabory do profilu firmy (forma prawna, wielkość, siedziba, PKD) i pokazują powody. Radar nie zbiera jednak ofert NFOŚiGW spoza funduszy UE, takich jak Energia Plus, ani programów funduszy wojewódzkich. Te sprawdzaj na stronach instytucji. Szczegóły pakietów: cennik.

Najczęstsze pytania

Czy mała firma dostanie dotację na fotowoltaikę?

To zależy od programu regionalnego i aktualnego naboru. Nabór FEnIKS dla przedsiębiorstw, który tu opisaliśmy, dotyczył dużych i średnich firm. Mikro i małe firmy sprawdzają nabory swojego województwa oraz pożyczki. Zawsze czytaj regulamin konkretnego naboru.

Czy trzeba mieć audyt energetyczny?

W opisanym naborze FEnIKS zakres działań musiał wynikać z audytów. Pożyczki BGK też wymagają audytu. Inne programy mogą mieć własne wymagania, więc sprawdź je w regulaminie.

Czy mogę kupić instalację przed złożeniem wniosku?

Nie, jeśli projekt zostanie w pełni wdrożony przed wnioskiem. Wytyczne nie pozwalają dofinansować takiego projektu. Wydatki poniesione przed umową ocenia się według wytycznych i regulaminu. Dlatego nie kupuj niczego, dopóki nie przeczytasz zapisów o okresie kwalifikowalności.

Czy dotacja na OZE to pomoc publiczna?

Często tak, ale zależy to od podstawy, którą przyjęto w naborze. Rozporządzenie ministra z 2022 r. opisuje pomoc dla przedsiębiorców w regionalnych programach. Informację o podstawie znajdziesz w regulaminie i we wzorze umowy.