Podstawy wykluczenia: art. 108 i 109 Pzp

Podstawy wykluczenia z przetargu dzielą się na obowiązkowe (art. 108 Pzp) i fakultatywne (art. 109 Pzp). Z obowiązkowych zamawiający korzysta zawsze, gdy zachodzi okoliczność, np. prawomocne skazanie za korupcję albo oszustwo. Fakultatywne, np. upadłość czy nienależyte wykonanie wcześniejszej umowy, stosuje tylko wtedy, gdy wskazał je w ogłoszeniu lub dokumentach zamówienia (art. 109 ust. 2 Pzp). Wykluczyć wykonawcę można na każdym etapie postępowania (art. 110 ust. 1 Pzp).

Dlaczego podstawy wykluczenia mają znaczenie dla wykonawcy?

Do udzielenia zamówienia mogą ubiegać się tylko wykonawcy, którzy nie podlegają wykluczeniu i spełniają warunki udziału, o ile zostały określone (art. 57 Pzp). Oferta złożona przez wykonawcę podlegającego wykluczeniu zostanie odrzucona (art. 226 ust. 1 pkt 2 lit. a Pzp). Z ofertą składasz oświadczenie z art. 125 ust. 1 Pzp, a dowody składasz na wezwanie. Oświadczenie opisuje wpis Oświadczenie z art. 125 Pzp, dokumenty wpis Podmiotowe środki dowodowe.

Które podstawy są obowiązkowe (art. 108 ust. 1 Pzp)?

Zamawiający wyklucza wykonawcę:

1. Skazanego za przestępstwo (dotyczy wykonawcy będącego osobą fizyczną, np. prowadzącego jednoosobową firmę). Chodzi o prawomocne skazanie m.in. za udział w zorganizowanej grupie przestępczej, handel ludźmi, korupcję, finansowanie terroryzmu i pranie pieniędzy, przestępstwa o charakterze terrorystycznym, powierzenie pracy małoletniemu cudzoziemcowi, przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, oszustwo, przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów oraz przestępstwa skarbowe. Pełną listę zawiera art. 108 ust. 1 pkt 1 Pzp.
2. Gdy skazano osoby związane z firmą: urzędującego członka zarządu lub rady nadzorczej, wspólnika spółki jawnej lub partnerskiej, komplementariusza albo prokurenta, za te same przestępstwa (pkt 2).
3. Gdy są zaległości: wobec wykonawcy wydano prawomocny wyrok sądu lub ostateczną decyzję o zaleganiu z podatkami, opłatami lub składkami na ubezpieczenia. Wykluczenia nie będzie, jeśli przed upływem terminu składania ofert zapłacił należności wraz z odsetkami lub grzywnami albo zawarł wiążące porozumienie o ich spłacie (pkt 3).
4. Zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne orzeczony prawomocnie (pkt 4).
5. Porozumienie zakłócające konkurencję, gdy zamawiający może to stwierdzić na podstawie wiarygodnych przesłanek. Dotyczy to w szczególności firm z jednej grupy kapitałowej, które złożyły odrębne oferty, chyba że wykażą, że przygotowały je niezależnie (pkt 5).
6. Zakłócenie konkurencji wcześniejszym zaangażowaniem wykonawcy w przygotowanie postępowania, jeśli nie da się go wyeliminować inaczej niż przez wykluczenie (pkt 6).

Dla zamówień o bardzo dużej wartości art. 108 ust. 2 Pzp dodaje podstawę związaną z brakiem możliwości ustalenia beneficjenta rzeczywistego. Poza Pzp wykluczenie nakazuje też ustawa o przeciwdziałaniu wspieraniu agresji na Ukrainę, wobec podmiotów z list sankcyjnych. Zamawiający umieszcza tę część w oświadczeniu lub w SWZ.

Które podstawy są fakultatywne (art. 109 ust. 1 Pzp)?

Zamawiający może wykluczyć wykonawcę:

• który naruszył obowiązki dotyczące płatności podatków, opłat lub składek (poza przypadkiem z art. 108 ust. 1 pkt 3), chyba że zapłacił lub zawarł porozumienie przed terminem składania ofert (pkt 1),
• który naruszył obowiązki w dziedzinie ochrony środowiska, prawa socjalnego lub prawa pracy, w tym po skazaniu, ukaraniu za wykroczenie lub ostatecznej decyzji z karą pieniężną (pkt 2),
• gdy za takie przestępstwo lub wykroczenie skazano albo ukarano członka zarządu, wspólnika, komplementariusza lub prokurenta (pkt 3),
• wobec którego otwarto likwidację, ogłoszono upadłość, zawarł układ z wierzycielami albo zawieszono działalność gospodarczą (pkt 4),
• który w sposób zawiniony poważnie naruszył obowiązki zawodowe, co podważa jego uczciwość, np. przez umyślne lub rażąco niedbałe niewykonanie zamówienia (pkt 5),
• gdy występuje konflikt interesów, którego nie można skutecznie wyeliminować inaczej (pkt 6),
• który z przyczyn leżących po jego stronie w znacznym stopniu nie wykonał lub nienależycie wykonał istotne zobowiązanie z wcześniejszej umowy, co doprowadziło do wypowiedzenia, odstąpienia, odszkodowania, wykonania zastępczego lub realizacji uprawnień z rękojmi (pkt 7),
• który umyślnie lub przez rażące niedbalstwo wprowadził zamawiającego w błąd co do braku podstaw wykluczenia, spełniania warunków albo zataił te informacje lub nie jest w stanie przedstawić wymaganych dokumentów (pkt 8),
• który bezprawnie wpływał na czynności zamawiającego albo próbował pozyskać informacje poufne (pkt 9),
• który przez lekkomyślność lub niedbalstwo przedstawił informacje wprowadzające w błąd, mogące mieć istotny wpływ na decyzje zamawiającego (pkt 10).

Przy części podstaw (pkt 1-5 i 7) zamawiający może nie wykluczać wykonawcy, jeśli wykluczenie byłoby w sposób oczywisty nieproporcjonalne, np. gdy kwota zaległości jest niewielka (art. 109 ust. 3 Pzp).

W ogłoszeniu BZP informację, czy zamawiający stosuje podstawy fakultatywne, znajdziesz w sekcji V, w polach 5.1 i 5.2. W SWZ zamawiający zwykle wymienia je z numerami punktów z art. 109 ust. 1.

Jak długo trwa wykluczenie?

Okresy wykluczenia wynikają z art. 111 Pzp:

Czy można uniknąć wykluczenia?

Tak, przy części podstaw. Art. 110 ust. 2 Pzp pozwala nie zostać wykluczonym w sytuacjach z art. 108 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 oraz art. 109 ust. 1 pkt 2-5 i 7-10, jeśli udowodnisz zamawiającemu łącznie, że naprawiłeś szkodę lub zobowiązałeś się ją naprawić, wyczerpująco wyjaśniłeś fakty i współpracowałeś z organami lub zamawiającym oraz podjąłeś środki techniczne, organizacyjne i kadrowe zapobiegające powtórzeniu zdarzeń. Zamawiający ocenia, czy to wystarcza (art. 110 ust. 3 Pzp). To samooczyszczenie opisujemy w osobnym wpisie Samooczyszczenie wykonawcy.

Kogo dotyczą podstawy wykluczenia?

• Wykonawcy i osób z nim związanych wymienionych w art. 108 ust. 1 pkt 2 i art. 109 ust. 1 pkt 3.
• Każdego członka konsorcjum. Każdy składa własne oświadczenie (art. 125 ust. 4 Pzp). Szerzej: Konsorcjum w przetargu.
• Podmiotu udostępniającego zasoby. Zamawiający bada, czy nie zachodzą wobec niego podstawy wykluczenia przewidziane dla wykonawcy (art. 119 Pzp). Jeśli zachodzą, żąda zastąpienia podmiotu innym albo wykazania, że wykonawca samodzielnie spełnia warunki (art. 122 Pzp).

Najczęstsze pytania

Czy zaległości podatkowe zawsze wykluczają z przetargu?

Nie. Podstawa obowiązkowa wymaga prawomocnego wyroku lub ostatecznej decyzji i nie działa, jeśli przed terminem składania ofert zapłaciłeś zaległości z odsetkami albo zawarłeś wiążące porozumienie o spłacie (art. 108 ust. 1 pkt 3 Pzp). Przy podstawie fakultatywnej zamawiający może też odstąpić od wykluczenia, jeśli byłoby oczywiście nieproporcjonalne (art. 109 ust. 3 Pzp).

Skąd wiem, które podstawy fakultatywne stosuje zamawiający?

Zamawiający wskazuje je w ogłoszeniu o zamówieniu lub w dokumentach zamówienia (art. 109 ust. 2 Pzp). W ogłoszeniu BZP szukaj ich w sekcji V, w polu 5.2. Jeśli ich tam nie ma, sprawdź jeszcze SWZ, bo to ona jest wiążąca.

Czy zamawiający może wykluczyć wykonawcę po wyborze oferty?

Tak. Wykonawca może zostać wykluczony na każdym etapie postępowania (art. 110 ust. 1 Pzp). Zamawiający ma też prawo wezwać do aktualnych dokumentów w każdej chwili, gdy ma uzasadnione wątpliwości (art. 126 ust. 3 i art. 274 ust. 3 Pzp).

Czy wykluczenie dotyczy firmy, gdy skazano byłego członka zarządu?

Art. 108 ust. 1 pkt 2 Pzp mówi o skazaniu urzędującego członka organu, wspólnika, komplementariusza lub prokurenta. Ocena konkretnego przypadku, np. czy dana osoba nadal pełni funkcję, zależy od okoliczności, więc przy wątpliwościach skonsultuj się z prawnikiem.