Horyzont Europa dla MŚP: EIC i granty kaskadowe

Mała firma może wejść do Horyzontu Europa na trzy sposoby: jako partner w konsorcjum projektu badawczego lub innowacyjnego, samodzielnie w konkursie EIC Accelerator dla innowacji o dużym potencjale albo jako odbiorca niewielkiego grantu kaskadowego, który rozdaje konsorcjum wybrane przez Komisję. Najłatwiejszy start to zwykle konkurs kaskadowy, bo nie wymaga budowania własnego konsorcjum z partnerami z kilku krajów.

Czym jest Horyzont Europa i kto może w nim wystartować?

Horyzont Europa to unijny program badań i innowacji na lata 2021-2027. Według strony Komisji Europejskiej dysponuje on kwotą rzędu 93,5 mld EUR po przeglądzie wieloletnich ram finansowych. Składa się z trzech filarów: Doskonała nauka, Globalne wyzwania i konkurencyjność przemysłowa Europy oraz Innowacyjna Europa. Wystartować mogą podmioty prawne z państw Unii i z państw stowarzyszonych z programem. Komisja przedstawiła już propozycję następcy na lata 2028-2034, ale negocjacje trwają, więc plany na kolejne lata opieraj na ogłoszonych konkursach.

To nie jest program, w którym wypełnia się wniosek w polskim systemie i czeka na wynik z ministerstwa. Konkursy ogłasza się na portalu Funding & Tenders, a ocenia Komisja Europejska lub jej agencje wykonawcze. Opis konkursu (temat) jest zwykle po angielsku, podobnie jak wniosek.

Jak wygląda projekt w konsorcjum?

Typowy projekt badawczo-innowacyjny realizuje zespół organizacji z różnych państw. Agencja REA podaje, że w większości konkursów trzeba zgłosić się jako zespół co najmniej trzech organizacji z różnych krajów. Firma, która ma dobry produkt albo wąską specjalizację, może dołączyć jako partner i odpowiadać za swój fragment prac.

Stopa dofinansowania zależy od rodzaju działania i jest podana w warunkach konkursu:

• w działaniach badawczo-rozwojowych (RIA) finansowanie sięga do 100% kosztów projektu;
• w działaniach innowacyjnych (IA) do 70% kosztów, a w organizacjach non-profit do 100%;
• koszty pośrednie rozlicza się ryczałtem 25% kosztów bezpośrednich, z których wyłącza się m.in. podwykonawstwo i wsparcie dla stron trzecich.

Pozostałe koszty firma pokrywa z własnych środków. Dlatego przy projekcie innowacyjnym pytanie, skąd weźmiesz brakujące 30%, trzeba zadać sobie przed złożeniem wniosku.

Co trzeba zrobić na starcie?

Każda organizacja w programie potrzebuje identyfikatora PIC, który nadaje Rejestr Uczestników. Najpierw zakładasz konto EU Login (wystarczy imię, nazwisko i służbowy e-mail), potem sprawdzasz, czy firma nie ma już PIC, a jeśli nie ma, rejestrujesz ją w kreatorze. Rejestr sprawdza dane, a przed podpisaniem umowy beneficjenci muszą być zweryfikowani. W rejestrze ustawia się też status MŚP. Zacznij od tego odpowiednio wcześnie, bo bez PIC nie złożysz wniosku w konsorcjum.

W Polsce pomagają Krajowy Punkt Kontaktowy działający w NCBR i sieć Horyzontalnych Punktów Kontaktowych przy uczelniach. Udzielają konsultacji i informacji osobom, które ubiegają się o granty. PARP w ramach FENG prowadził nabory pod nazwą „Granty na Eurogranty”, które pokrywały koszty przygotowania wniosku do programów unijnych zarządzanych centralnie. Sprawdź na stronie PARP, czy aktualny nabór jest otwarty i na jakich warunkach.

EIC Accelerator: dla kogo i co daje?

Europejska Rada ds. Innowacji (EIC) ma instrument dla pojedynczych start-upów i MŚP z innowacją na etapie od prototypu do wdrożenia. Według strony EIC program na 2026 r. oferuje:

• część grantową poniżej 2,5 mln EUR na działania innowacyjne na poziomie gotowości technologicznej TRL 6-8, do zrealizowania w ciągu 24 miesięcy;
• część inwestycyjną od 1 do 10 mln EUR w formie udziałów (equity) lub instrumentów typu pożyczka zamienna;
• możliwość samego grantu, samej inwestycji albo połączenia obu.

Grant bez inwestycji można dostać w Horyzoncie Europa tylko raz. Można składać jedną aplikację naraz, a po wyniku następną.

Nabór ma cztery kroki. Najpierw krótki wniosek (formularz 12 stron, prezentacja do 10 slajdów, film do 3 minut), oceniany zdalnie przez czterech ekspertów. Wynik przychodzi zwykle po 4-6 tygodniach. Potem pełny wniosek (formularz 20 stron, plan wdrożenia, dane finansowe, listy intencyjne, analiza swobody działania, film), terminy odcięcia w 2026 r. wypadają co dwa miesiące. Najlepiej oceniane projekty idą na rozmowę z jury EIC, a po niej do podpisania umowy i badania due diligence przy inwestycji. Wniosek oceniony wysoko, ale bez finansowania, może dostać Znak Jakości (Seal of Excellence), który może pomóc w poszukiwaniu innych źródeł finansowania.

Spodziewaj się dużej konkurencji i pracy nad biznesplanem, nie tylko nad techniką. Grant dotyczy działań innowacyjnych na poziomie TRL 6-8, a nie bieżącej produkcji.

Czym są granty kaskadowe (FSTP)?

W Horyzoncie Europa funkcjonuje pojęcie wsparcia finansowego dla stron trzecich (FSTP, financial support to third parties). Konsorcjum, które wygrało projekt, może część budżetu przekazać zewnętrznym firmom w otwartych konkursach. To właśnie nazywa się potocznie grantem kaskadowym.

Warto znać kilka zasad z wzorcowej umowy o grant:

• wsparcie dla stron trzecich jest możliwe tylko wtedy, gdy przewiduje je dany temat konkursu;
• umowa określa maksymalną kwotę dla jednego odbiorcy, kryteria jej wyliczenia, rodzaje działań, które kwalifikują się do wsparcia, oraz zasady wyboru; kwota wynosi zwykle do 60 000 EUR na odbiorcę, a wyższą trzeba ogłosić w warunkach konkursu i uzgodnić z Komisją;
• odbiorcy nie są stroną umowy z Komisją i nie muszą być zarejestrowani w Rejestrze Uczestników, więc nie potrzebujesz PIC;
• program wsparcia nie jest działaniem Unii, tylko konsorcjum działa w swoim imieniu i na swoją odpowiedzialność.

Konkursy kaskadowe ogłaszają konsorcja w różnych dziedzinach, a zgłoszenia przyjmuje organizator, nie Komisja. Regulamin każdego konkursu jest inny: o tym, kto może wnioskować, ile można dostać i jak liczyć koszty, decyduje dokument konkursowy. Przeczytaj go tak samo uważnie jak regulamin krajowego naboru (jak czytać regulamin naboru).

Jak to połączyć z pracą w przetargach?

Dla firmy, która startuje w zamówieniach publicznych, Horyzont Europa bywa dopełnieniem. Grant na wdrożenie innowacji może zbudować produkt, którym potem konkurujesz w przetargach na usługi cyfrowe albo urządzenia. Sprawdź też, czy Twoja firma zmieści się w definicji MŚP z unijnego zalecenia, bo od niej zależą warunki w wielu konkursach (status MŚP, jak go ustalić). Gdzie jeszcze szukać pieniędzy na rozwój, opisuje poradnik o szukaniu dofinansowania dla firmy.

Jak pomaga Radar Przetargów?

Sekcja „Dofinansowania” w Radarze pobiera nabory z portalu Komisji Europejskiej, także kaskadowe, i pokazuje je na jednej liście z naborami z funduszy europejskich w Polsce. Filtr „Dostępne dla Polski” ukrywa nabory przeznaczone dla innych krajów, a niepewne zostawia z oznaczeniem „Kraj: do sprawdzenia”. Opisy tematów Komisji są po angielsku, tak jak w źródle. Przeglądanie naborów jest w każdym pakiecie, w pakiecie Free po pierwsze 20 wyników na jedno wyszukiwanie, a dopasowanie do profilu firmy mają pakiety Plus i Pro (cennik). Radar nie składa wniosków i nie ocenia pomysłu. Wiążące są ogłoszenie i regulamin naboru.

Najczęstsze pytania

Czy mała firma sama dostanie grant z Horyzontu Europa?

Samodzielnie tak, ale tylko w wybranych konkursach, przede wszystkim w EIC Accelerator. Większość projektów wymaga co najmniej trzech organizacji z różnych krajów, więc firma zwykle działa jako partner w konsorcjum. Sprawdź warunki konkretnego tematu.

Ile można dostać w grancie kaskadowym?

Wzorcowa umowa o grant mówi o zwykle do 60 000 EUR na odbiorcę, ale kwotę dla danego konkursu podaje jego regulamin. Wyższa jest możliwa tylko wtedy, gdy ogłoszono ją w warunkach i uzgodniono z Komisją.

Czy do konkursu kaskadowego potrzebuję PIC?

Zwykle nie. Odbiorcy wsparcia nie są stroną umowy o grant z Komisją i nie muszą być zarejestrowani w Rejestrze Uczestników. Organizator konkursu może jednak wymagać własnej rejestracji, więc przeczytaj jego zasady.

Czy w Polsce można dostać pomoc przy pisaniu wniosku?

Tak. Krajowy Punkt Kontaktowy przy NCBR i Horyzontalne Punkty Kontaktowe oferują konsultacje dla osób ubiegających się o granty. Sprawdź w regionalnym punkcie, jakie usługi są dostępne i na jakich zasadach.