Unieważnienie przetargu: 8 przesłanek z art. 255 Pzp

Unieważnione postępowanie to dla wykonawcy stracona wycena, czasem stracone wadium w gwarancji i zawsze - informacja. Powód unieważnienia mówi, jak zamawiający kupuje: czy ma budżet, czy jego SWZ są dopracowane, czy wykonawcy w ogóle się zgłaszają. Ten wpis tłumaczy osiem przesłanek z art. 255 Prawa zamówień publicznych i pokazuje, jak wykorzystać je przy następnym podejściu.

Osiem przesłanek - katalog zamknięty

Zamawiający unieważnia postępowanie (nie „może unieważnić” - musi), jeżeli:

1. nie złożono żadnego wniosku o dopuszczenie do udziału ani żadnej oferty (pkt 1);
2. wszystkie oferty podlegały odrzuceniu (pkt 2) - np. z powodu niezgodności z SWZ, braku wadium, złożenia po terminie;
3. cena lub koszt najkorzystniejszej oferty przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę (pkt 3);
4. w przypadkach z art. 248 ust. 3, art. 249 i art. 250 złożono oferty dodatkowe o takiej samej cenie (pkt 4);
5. wystąpiła istotna zmiana okoliczności powodująca, że prowadzenie postępowania lub wykonanie zamówienia nie leży w interesie publicznym, czego nie można było wcześniej przewidzieć (pkt 5);
6. postępowanie jest obarczone niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy (pkt 6);
7. wykonawca uchylił się od zawarcia umowy lub nie wniósł zabezpieczenia należytego wykonania umowy (pkt 7), z uwzględnieniem art. 263, który pozwala zamiast tego wybrać ofertę kolejnego wykonawcy;
8. w trybie zamówienia z wolnej ręki negocjacje nie doprowadziły do zawarcia umowy (pkt 8).

Poza tym katalogiem zamawiający może unieważnić postępowanie tylko w sytuacjach przewidzianych osobno - np. gdy nie przyznano środków publicznych, które zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, jeśli taką możliwość przewidział w ogłoszeniu (art. 257, a w trybie podstawowym art. 310).

Dwie przesłanki, które mówią najwięcej

Cena powyżej budżetu (pkt 3)

Zamawiający przed otwarciem ofert publikuje kwotę, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia (art. 222 ust. 4 Pzp). Jeżeli najkorzystniejsza oferta ją przekracza, zamawiający ma wybór: zwiększyć kwotę albo unieważnić. Dla wykonawcy to sygnał:

• budżet jest jawny - w kolejnym postępowaniu tego zamawiającego na to samo zadanie kwota często będzie zbliżona (albo wyższa, jeśli poprzednie unieważniono z tego powodu);
• wygrywa nie najtańszy, tylko mieszczący się w kwocie - jeśli wszystkie oferty są za drogie, przetarg wraca za kilka tygodni, często z okrojonym zakresem;
• jeśli poprzednie podejście unieważniono, bo ceny były wyższe niż budżet, a zamawiający ogłasza to samo ponownie bez zmiany zakresu, to znaczy, że albo znalazł pieniądze, albo liczy na niższe ceny - warto wtedy sprawdzić, o ile oferty przekraczały kwotę.

Brak ofert (pkt 1)

Postępowania bez żadnej oferty są częstsze, niż się wydaje - zwłaszcza w małych gminach, w specjalistycznych usługach i przy krótkich terminach. Zamawiający zwykle ogłasza je ponownie, czasem z wyższą kwotą albo z mniej wymagającymi warunkami. Jeśli w Twojej branży widzisz zamawiającego, u którego postępowania kończą się bez ofert, to jest zamawiający bez konkurencji.

Skąd brać powody unieważnień

Powód unieważnienia z podaniem podstawy prawnej i faktycznej jest w ogłoszeniu o wyniku postępowania w BZP (sekcja o unieważnieniu) - dla każdej części osobno. Zamawiający ma też obowiązek zawiadomić o tym wykonawców, którzy złożyli oferty (art. 260 Pzp).

Radar Przetargów pobiera ogłoszenia o wyniku z BZP i przy każdym otwartym przetargu pokazuje wcześniejsze podejścia tego samego zamawiającego do podobnego zamówienia - z powodem unieważnienia przetłumaczonym na krótką etykietę („nie złożono żadnej oferty”, „ceny wyższe niż budżet zamawiającego”, „wszystkie oferty odrzucone”) i z pełnym uzasadnieniem z ogłoszenia obok. Statystyka unieważnień jest też na profilu zamawiającego i w analizie rynku dla kategorii. Jak czytać ogłoszenia o wyniku, opisujemy we wpisie wyniki przetargów: kto wygrał i za ile, a jak sprawdzić zamawiającego przed złożeniem oferty, we wpisie zanim złożysz ofertę: jak sprawdzić zamawiającego.

Co zrobić z tą wiedzą

• Przed wyceną sprawdź poprzednie podejścia zamawiającego: jeśli ostatnie unieważniono z powodu cen, Twoja oferta ma szansę, gdy zmieści się w kwocie - a nie wtedy, gdy będzie najniższa.
• Po unieważnieniu, w którym brałeś udział, zapisz kwotę zamawiającego i ceny konkurencji; ogłoszenie wróci.
• Przy pkt 6 (wada postępowania) przeczytaj uzasadnienie - czasem wada dotyczy opisu przedmiotu, który w nowym postępowaniu zostanie zmieniony na Twoją korzyść lub niekorzyść.
• Pkt 7 (wykonawca uchylił się) to okazja: zamawiający może udzielić zamówienia kolejnemu wykonawcy z rankingu (art. 263), więc druga oferta w kolejności nie jest bez znaczenia.

Najczęstsze pytania

Czy zamawiający może unieważnić przetarg bez podania powodu?

Nie. Unieważnienie wymaga wskazania podstawy prawnej i faktycznej (art. 260 Pzp), a katalog przesłanek z art. 255 jest zamknięty. Unieważnienie bez podstawy można zaskarżyć odwołaniem do Krajowej Izby Odwoławczej.

Co oznacza unieważnienie z art. 255 pkt 3 Pzp?

Cena najkorzystniejszej oferty przekroczyła kwotę, którą zamawiający zamierzał przeznaczyć na zamówienie, a zamawiający nie mógł lub nie chciał jej zwiększyć. Kwota ta jest publikowana przed otwarciem ofert.

Czy po unieważnieniu wadium jest zwracane?

Tak - zamawiający zwraca wadium niezwłocznie, nie później niż w terminie 7 dni od dnia unieważnienia postępowania (art. 98 ust. 1 pkt 3 Pzp).

Czy unieważnione postępowanie zostanie ogłoszone ponownie?

Ustawa tego nie nakazuje, ale w praktyce większość wraca - zwłaszcza po unieważnieniu z powodu braku ofert albo cen powyżej budżetu. Warto obserwować zamawiającego.